Stymulacja rozwoju małego dziecka to takie oddziaływanie, którego celem jest niwelowanie skutków zaburzeń powstałych na skutek uszkodzeń okołoporodowych czy genetycznych. Zadaniem terapeuty jest tutaj takie świadome organizowanie bodźców, by kształtować u dziecka nowe umiejętności i utrwalać to, co już osiągnęło. W procesie terapii powtarzany jest rozwój dziecka zdrowego, ale w ten sposób by ćwiczenia były dostosowane do indywidualnego dojrzewania dziecka objętego stymulacją rozwoju.

   Zgodnie z tezami sformułowanymi przez Piageta:

- ćwiczenia muszą być dostosowane do możliwości dziecka,

- ćwiczenia zbyt łatwe lub trudne nie mają wartości terapeutycznej,

- program terapii powinien być poprzedzony dokładną diagnozą wszystkich funkcji poznawczych,

- dziecko kształtuje i rozwija swoje umiejętności poprzez działanie a nie jedynie bierne przyswajanie.

   

   Rozpoczynając terapię należy ustalić poziom wyjściowy dla wszystkich funkcji poznawczych. Należy więc zapoznać się z przebiegiem rozwoju:

- sprawności motorycznej i manualnej,

- sprawności spostrzegania wzrokowego i słuchowego,

- mowy,

- zabawy,

- budowania kontaktów społecznych,

- formowania się dominacji stronnej,

- funkcjonowania pamięci,

- umiejętności czytania.

 

   Znając poziom wyjściowy dla każdej funkcji z osobna terapeuta prowadzi ćwiczenia, które mają pomóc osiągać kolejne etapy w rozwoju dziecka.

 

   Aby określić punkt wyjściowy dla terapii należy wiedzieć jak powinien wyglądać prawidłowo przebiegający rozwój dziecka. Oto najważniejsze zdobycze rozwojowe małego dziecka:

 

 

 

PIERWSZY ROK ŻYCIA DZIECKA

​

4-5 MIESIĄC ŻYCIA:

- podczas noszenia utrzymuje sztywno główkę,

- wyciąga rączki po przedmiot, przekłada zabawkę z rączki do rączki, ogląda je,

- skupia wzrok na twarzy drugiej osoby, reaguje uśmiechem na uśmiech i mimiką na mimikę

- obraca główkę, by śledzić ruch przedmiotów czy osób,

- patrzy na przedmiot trzymając inny w dłoni,

- reaguje na dźwięki z otoczenia, poszukuje ich źródła, a na głośny nieruchomieje

- wsłuchuje się w wypowiedzi dorosłych

- wokalizuje samogłoski i prymarne spółgłoski (p, b, m)

- przejawia niepokój, gdy dłuższą chwilę nikt się nim nie zajmuje.

​

6-7 MIESIĄC ŻYCIA:

- obraca się z pleców na brzuch i odwrotnie,

- samodzielnie siedzi,

- stoi z podparciem,

- sięga po przedmiot z wyczuciem odległości i ogląda je podczas manipulacji,

- chwyta przedmiot i manipuluje jedna ręką,

- prowadzi „dialog” z dorosłym, powtarzając sylaby otwarte,

- gaworzy samonaśladowczo,

- boi się nieznanych osób, negatywnie reaguje na nieobecność matki/opiekuna

​

8-9 MIESIĄC ŻYCIA:

- samodzielnie siada z pozycji leżącej

- samodzielnie stoi, a stojąc z podparciem stawia kroki,

- używa chwytu pesetowego,

- śledzi ruch zabawek wyrzuconych z łóżeczka,

- poszukuje przedmiotów, które znikły z pola widzenia,

- przyciąga przedmiot, który może dostać zmieniając przy tym położenie ciała,

- przestaje płakać na skutek zainteresowania zabawką, czynnością czy dźwiękiem,

- wykorzystuje gest wskazywania palcem,

- utrzymuje pole wspólnej uwagi z dorosłym,

- prowadzi „dialog” z wykorzystaniem zabawki (branie i dawanie),

- rozumie zabarwione emocjonalnie wypowiedzi domowników,

- naśladuje, powtarza i samodzielnie wokalizuje sylaby

- płaczem czy gaworzeniem przyciąga uwagę matki/opiekuna (zachowanie intencjonalne)

​

10-11 MIESIĄC ŻYCIA:

- podnosi się z klęku lub raczkowania,

- chodzi prowadzone za dwie rączki,

- obraca kartki w książce, ogląda obrazki,

- porusza się w rytm muzyki,

- wskazuje palcem lub wzrokiem osoby, przedmioty, obrazki,

- naśladuje ruchy dorosłego (np. czesanie, karmienie),

- palcem wskazującym pokazuje szczegóły zabawek,

- potrafi wyjąć z pudełka przedmioty i zamknąć je,

- rozumie przekazy mimiczne,

- rozpoznaje wyrażenia dźwiękonaśladowcze,

- rozumie proste słowa, głównie o zabarwieniu emocjonalnym

- potrafi bawić się z dorosłym np. w kosi-kosi czy a-kuku,

- reaguje na własne imię.

​

12 MIESIĄC ŻYCIA:

- próbuje samodzielnie chodzić,

- manipuluje w sposób specyficzny, kontroluje wzrokiem czynności wykonywane przy użyciu narzędzi (kredki, łyżki, grzebienia),

- pociąga za sznurek, by przyciągnąć przedmiot,

- pokazuje obrazki w książce,

- rozumie polecenia poparte gestem,

- rozumie niektóre nazwy osób, przedmiotów i czynności,

- wypowiada kilka słów zbudowanych z sylab otwartych,

- sprawdza pole wspólnej uwagi i podąża za wzrokiem lub wskazaniem,

- inicjuje interakcje z wieloma osobami z otoczenia,

- zaczyna wskazywać na początki dominacji stronnej – pierwsze oznaki dominacji ręki.

 

​

DRUGI ROK ŻYCIA DZIECKA

​

13-16 MIESIĄC ŻYCIA:

- samodzielnie chodzi,

- wykonuje przysiad,

- dokonuje specjalizacji manipulacji specyficznej: podejmuje próby rysowania (bazgrania), nieporadnie posługuje się łyżką, pije z kubka,

- buduje wieżę z 2 klocków,

- posługuje się nazwami osób, przedmiotów i kilku czynności (najczęściej wyrazy zbudowane z zreduplikowanych sylab otwartych),

- kieruje uwaga innych.

​

17-20 MIESIĄC ŻYCIA:

- wspina się, biega, rzuca piłką,

- wchodzi po schodach krokiem dostawnym,

- podejmuje próby „grania” na instrumencie,

- wyraża zainteresowanie rówieśnikami,

- buduje wieżę z 4 klocków,

- powtarza sekwencje ruchów dorosłego,

- identyfikuje i różnicuje słowa i melodie piosenek,

- rozwija słownictwo (wypowiedzi w większości jednowyrazowe),

- rozumie proste zdania (polecenia, zakazy),

- reaguje negatywnie na rozstanie z matka/opiekunem,

- próbuje samodzielnie np. myć zęby.

​

24 MIESIĄC ŻYCIA:

- próbuje samodzielnie się rozbierać,

- próbuje jeździć na trójkołowym rowerku,

- podskakuje, odkręca pokrywki,

- buduje wieżę z 6 klocków i mostek z 3,

- umieszcza prawidłowo klocki w otworach o różnym kształcie lub wielkości,

- dopiera części obrazka do całości

- dopiera identyczne obrazki, pary zabawek czy obrazek do przedmiotu

- spełnia polecenia (podaj, przynieś, połóż),

- łączy wyrazy (pojawiają się wypowiedzi dwuwyrazowe i początki fleksji)

- zaczyna wchodzić w interakcje z rówieśnikami i pojmować odrębność własnej osoby

​

 

TRZECI ROK ŻYCIA DZIECKA:

​

30 MIESIĄC ŻYCIA:

- sprawnie chodzi i biega,

- posługuje się łyżką i kubkiem,

- układa figury w konturach,

- składa obrazki z połówek,

- klasyfikuje klocki według: koloru, wielkości, kształtu,

- rysuje po demonstracji linie poziomą i pionową,

- powtarza melodie,

- słucha tekstu pisanego (krótki wierszyk),

- buduje zdania 2-3 elementowe, rozwija fleksję, zaczyna używać przyimków,

- podejmuje zabawy tematyczne.

​

36 MIESIĄC ŻYCIA:

- pewnie trzyma przedmioty podczas chodzenia,

- jeździ na trójkołowym rowerku,

- rzuca, kopie i próbuje łapać piłkę,

- samodzielnie wkłada i zdejmuje niektóre części garderoby, posługuje się widelcem i wykonuje podstawowe czynności higieniczne,

- buduje wieżę z 8 klocków

- klasyfikuje klocki według kształtu lub wielkości (bez względu na kolor) a przedmioty na obrazkach według kryterium użycia,

- naśladuje sekwencje,

- rysuje po demonstracji krzyżyk i koło,

- składa obrazek z trzech części,

- słucha krótkiego tekstu prozą,

- przyswaja społeczne reguły językowe,

- rozwija słownictwo, buduje zdania złożone współrzędnie i podrzędnie,

- podejmuje zabawy tematyczne z rówieśnikami,

- wykazuje wyraźne oznaki dominacji stronnej (lateralizacji)

​

​

CZWARTY ROK ŻYCIA DZIECKA:

​

- w mowie pojawiają się już głoski dziąsłowe: sz, ż, cz, dż; nie musi natomiast wymawiać jeszcze r (powinna się ona pojawić do końca 4 r. ż.); ostatecznie powinno zaniknąć zmiękczanie spółgłosek,

- rozwija się zdolność narracji, wzbogaca słownictwo, buduje zdania rozwinięte i złożone,

- dostrzega w wypowiedziach związki przyczynowo-skutkowe i relacje czasowe,

- zadaje pytanie dlaczego co wpływa na rozwój poznawczy,

- wchodzi i schodzi ze schodów krokiem naprzemiennym

- sprawnie kopie i rzuca piłkę, łapie piłkę przedramionami przyciskając do siebie,

- potrafi przeskoczyć, podskoczyć przez przeszkodę i zeskoczyć z niej,

- odwzorowuje linię, koło i kwadrat lub prostokąt i krzyżyk, rysuje po śladzie,

- usprawnia samoobsługę,

- identyfikuje obrazki tematyczne i atematycze (dobieranie identycznych obrazków do tych z planszy), wyszukuje wśród obrazków identycznych tego, który różni się szczegółem (obrazki tematyczne i atematyczne), wyszukuje takiego samego obrazka wśród różnych (wzory tematyczne i atematyczne), uzupełnia obrazki (dokłada brakującą część do całości),

- rozdziela klocki według określonej cechy (np. trójkąty, kwadraty),

- układa historyjki obrazkowe,

- naśladuje sekwencję czynności lub zdarzeń,

- naśladuje i kontynuuje ułożenia wzory tematyczne i atematyczne,

- obraca w umyśle wzory tematyczne i atematyczne,

- szereguje według wielkości,

- dobiera obrazki przedstawiające emocje do sytuacji,

- odgaduje symbole (co przedstawia rysunek schematyczny),

- identyfikuje i różnicuje dźwięki z otoczenia,

- różnicuje prozodię,

- różnicuje głoski opozycyjne w wyrazach.

- poprzez zabawy tematyczne wzbogaca słownictwo, uczy się ról społecznych, zdobywa wiedzę o świecie,

- rozumie i respektuje zasady społeczne obowiązujące w grupie oraz gry z regułami,

- uczy się współdziałania,

- odczuwa nowe emocje, gł. wstydu, zakłopotania, dumy i zazdrości,

- początek zdolności do reakcji odroczonych i umiejętności kontrolowania swoich ekspresji

 

​

PIĄTY I SZÓSTY ROK ŻYCIA DZIECKA:

​

- ma w pełni ukształtowany system fonetyczno-fonologiczny,

- wzrastają: zdolność narracji i kompetencja komunikacyjna

- początki kształtowania się wiedzy metajęzykowej

- swobodnie operuje elementami słownikowymi i gramatycznymi systemu językowego,

- nowe umiejętności: taniec, pływanie, jazda na nartach, rowerze, łyżwach

- powtarza sekwencje ruchowe,

- stoi na jednej nodze z zamkniętymi oczami, skacze ze skakanką,

- ma ukształtowaną pełną samoobsługę,

- umie tworzyć rysunki tematyczne,

- ruchy dłoni są precyzyjne,

- uzupełnia zbiory (dodawanie do zbioru) i wyklucza z nich z zastosowaniem materiału tematycznego i atematycznego,

- buduje kategorie tematyczne i atematyczne na podstawie jednego elementu,

- uzupełnia element w szeregu i sekwencji tematycznej i atematycznej

- kontynuuje wieloelementową sekwencję tematyczną i atematyczną

- szyfruje (przyporządkowuje obrazkom symbole według podanego wzoru)

- układa historyjki obrazkowe wymagające rozumienia przyczyn i skutków działań ich bohaterów oraz dziejących się w czasie,

- stwierdza obecność rymów i umie je odnaleźć,

- wysłuchuje głoski w wyrazach (opozycje fonologiczne),

- bawi się z zastosowaniem reguł, ma pełną zdolność do zabaw tematycznych (uczestniczenie, tworzenie),

- ćwiczy umiejętność naśladowania,

- wzrasta znaczenie autorytetu osób innych niż rodzice,

- ma silne poczucie tożsamości płciowej,

- dalszy rozwój moralny.

​

.................................................................................................................................................................................................................................................

 

źródło:

1. J. Cieszyńska, M. Korendo Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka od noworodka do 6 roku życia. Kraków, 2008.

2. J. Cieszyńska, M. Korendo Karty Diagnozy. 10 etapów rozwoju dziecka od 4 do 36 miesiąca życia. Kraków, 2008

​