Autyzm i zespół Aspergera

Autyzm

   

   Autyzm to zaburzenie rozwojowe mające swe podłoże w zaburzeniach neurologicznych.

Jak zauważa prof. J. Cieszyńska diagnoza autyzmu dziecka przynosi ból całej rodzinie – matce, która nie może jak inne cieszyć się macierzyństwem, bo jej dziecko wykazuje głębokie zaburzenia zachowania; ojca, który czuje się bezradny wobec braku możliwości porozumienia się ze swoim dzieckiem; rodzeństwa, które z jednej strony bywa naznaczane przez rówieśników, z drugiej często czuje się zepchnięte na dalszy plan. Cierpi też dalsza rodzina, gdyż nie potrafi pomóc swoim bliskim.

   Poczucie bezradności potęguje brak rzetelnych informacji naukowych na temat autyzmu oraz tych, które dotyczyłyby skutecznych metod terapii. Co więcej, istniejące klasyfikacje powodują, że lekarze długo wzbraniają się przed postawieniem diagnozy i stwierdzają autyzm wówczas, kiedy zaburzenia są już bardzo głębokie.

Tymczasem rodzice bardzo często dostrzegają na bardzo wczesnych etapach rozwoju swojego dziecka wiele niepokojących objawów i zachowań. Ważne jest, by tych spostrzeżeń nie bagatelizować, lecz szybko zareagować poddając dziecko odpowiedniej stymulacji.

   Prof. Cieszyńska proponuje diagnozę, która określa zachowania jakich brak w rozwoju dziecka nie zaś opisuje zachowania zaburzone. Pojawienie się bowiem w określonym momencie życia dziecka pewnych oczekiwanych umiejętności implikuje wystąpienie kolejnych. Brak pewnych umiejętności jest podstawą do orzeczenia o zagrożeniu autyzmem.

   Dlatego też należy bacznie obserwować rozwój swojego dziecka. Już 4-5 miesiąc życia pokazuje jak dziecko reaguje na dźwięki płynące z otoczenia, osoby pochylające się nad łóżeczkiem, przedmioty w zasięgu jego wzroku. Bardzo ważnym momentem jest czas ok. 9 miesiąca życia, gdy pojawia się gest wskazywania palcem i dziecko zaczyna utrzymywać pole wspólnej uwagi z dorosłym. Istotnym jest czy ok. 10-11 miesiąca życia zaczyna reagować na swoje imię, a także wiele innych czynników. Wszystkie ważne zdobycze rozwojowe dzieci opisane są w zakładce stymulacja rozwoju dziecka.

   Typowymi objawami autyzmu są:
- słabo rozwijająca się mowa lub jej brak,
- słaby kontakt wzrokowy, problem z utrzymaniem pola wspólnej uwagi,
- problemy z rozumieniem emocji własnych i innych osób,
- stereotypie,
- schematyzm zachowań i języka,
- trudności z zabawą symboliczną i tematyczną,
- zachowania nadpobudliwe, agresywne lub autodestrukcyjne, popadanie w otępienie, nieuzasadnione wybuchy złego humoru, upór,
- trudności z percepcją wzrokową, słuchową i czuciową oznaczające niekiedy nadwrażliwość lub niedowrażliwość w określonych obszarach.

​

   Podstawą terapii dzieci z zaburzeniami autystycznymi jest słowo, które ma towarzyszyć każdej podejmowanej aktywności. Język powinien być kształtowany zgodnie z rozwojem mowy dziecka. Konieczna jest równoczesna stymulacja wszystkich funkcji poznawczych.

Podczas terapii należy kontrolować pole wspólnej uwagi. Ważne jest by podczas wykonywania zadań wzrok dziecka skierowany był na materiał zadaniowy. Należy być konsekwentnym w egzekwowaniu poleceń, stosować czytelne reguły, wyeliminować bodźce prawopółkulowe oraz zapoznawać dziecko z nowymi rzeczami i zjawiskami.

W przypadkach głębokich zaburzeń autystycznych, czy w sytuacji późno rozpoczętej terapii, wówczas gdy praktycznie dziecko nie posługuje się mową najlepsze efekty daje Manualne Torowanie Głosek (MTG) – metoda opracowana przez Panią Elżbietę Wianecką.

​​

​

Zespół Aspergera

 

   Choć aktualnie stosowane klasyfikacje nie mówią już o zespole Aspergera jako odrębnym zaburzeniu rozwoju, to trudno bagatelizować różnice między ZA a autyzmem, a co za tym idzie konieczność dostosowania terapii. 

​

   Zespół Aspergera to zaburzenie rozwojowe ze spektrum autyzmu.

   Dr hab. prof. UP M. Korendo zwraca uwagę na problem wynikający z dotychczasowej diagnozy zespołu Aspergra, w której podkreślano brak deficytów rozwoju mowy. Tymczasem jest dokładnie odwrotnie, ponieważ to właśnie opóźniony lub niespecyficzny rozwój mowy jest w tym wypadku podstawowym kryterium diagnozowania. Problemy związane z rozwojem mowy przejawiają się między innymi tym, że dziecko mimo dużego zasobu słów ma długo utrzymujące się problemy z gramatyką, a poza tym występują: echolalie, problemy z prozodią, schematyzmy, kłopoty z rozumieniem przeczytanego tekstu, żartów, metafor, brak rozumienia tekstu mimo dobrej techniki czytania, brak zadawania pytań i problemy z odpowiadaniem na nie, brak rozumienia relacji (czasowych, przestrzennych, przyczynowo-skutkowych) wyrażanych językowo oraz z linearnym uporządkowaniem języka.

​

   Wśród pozostałych cech typowych dla tego zaburzenia wymienia:

- problemy ze skupianiem wzroku na materiale zadaniowym,

- unikanie kontaktu wzrokowego,

- brak gestu wskazywania palcem i pola wspólnej uwagi na wczesnym etapie rozwoju,

- zakłócenia w rozwoju motoryki dużej i małej

- problemy w zakresie kontaktów społecznych,

- schematyzmy w zakresie zachowania i języka,

- stereotypie,

- nietypowe zainteresowania, związane głównie z pamięcią,

- zdolność skupiania uwagi na szczegółach,

- problemy z zabawą tematyczna i symboliczną,

- problemy z mową ciała,

- problemy z rozumieniem i adekwatnym wyrażaniem emocji,

- trudności z percepcją wzrokową, słuchową i czuciową, co niekiedy oznacza nadwrażliwość lub niedowrażliwość na określone bodźce.

 

   Kierując się zasadą, że im szybciej podjęta terapia tym lepsze jej rezultaty, nie należy bagatelizować objawów, które sygnalizują nieprawidłowy przebieg rozwoju dziecka. Co prawda w początkowym etapie trudno jest stwierdzić z całą pewnością czy mamy do czynienia z autyzmem czy zespołem Aspergera, ale nie tyle chodzi o nazwanie w tym momencie problemu, ile o pomoc dziecku. Pierwszymi niepokojącymi objawami są słabsze gaworzenie, nikły kontakt wzrokowy, brak wsłuchiwania się w wypowiedzi dorosłych, nadmierny spokój lub nadpobudliwość dziecka. W drugim roku życia nie rozwija się gest wskazywania palcem, dziecko słabo naśladuje, rzadziej uśmiecha się spontanicznie, popada w stereotypie w zachowaniach i upodobaniach (np. żąda stale tych samych zabawek, bajek, ubrań), wykazuje wybiórczość w jedzeniu, mimo uczenia się nowych słów, nie używa imion domowników. Istnienie chęci komunikacji odróżnia dzieci z zespołem Aspergera od autystycznych, lecz nawiązują one kontakt językowy najczęściej po to, by zaspokoić swoje potrzeby. Rozwój języka przebiega często z pozoru normalnie – dziecko przyswaja nowe wyrazy, lecz często okazuje się, że jego język jest bardzo specyficzny – pojawiają się trudne słowa, jednak są trudności w budowaniu dłuższych wypowiedzi, zwłaszcza spontanicznych. Brak tych umiejętności zastępowany jest zdolnością do zapamiętywania całych fraz zasłyszanych np. w telewizji. Dzieci te recytują fragmenty bajek, treść reklam (przez co często błędnie postrzegane są jako genialne), ale nie potrafią odpowiedzieć na proste pytanie.

 

   Wyżej wymienione cechy bardzo jasno określają kierunek terapii, jaką powinno być objęte dziecko z zespołem Aspergera. Należy nie tylko budować system językowy dziecka, ale także poddać stymulacji zaburzone sfery: emocjonalną i społeczną. Trzeba kontrolować pole wspólnej uwagi podczas wykonywania zadań, budować prawidłowe konstrukcje zdaniowe, uczyć fleksji, linearnego porządkowania wypowiedzi, budować relacje czasowe, przestrzenne, przyczynowo-skutkowe, gradualne, zachęcać do werbalizacji reguł, budowania dłuższych wypowiedzi, wnioskowania, rozwijać myślenie symboliczne, uczyć rozumienia emocji.

 

..................................................................................................................................................................................................................

Źródło:

1) Referaty prof. J. Cieszyńskiej wygłoszone podczas konferencji logopedycznych w Krakowie, które odbyły się dnia 27.05.2010 (temat: Autyzm – diagnoza, nowe metody terapii) i 08.06.2010 (temat: Autyzm-metody terapii humanistycznej)

2) prof. J.Cieszyńska, artykuł W poszukiwaniu utraconej miłości dostępny na portalu http://www.konferencje-logopedyczne.pl

3) Referat wygłoszony przez dr hab. prof. UP M. Korendo podczas konferencji logopedycznej w Krakowie 27.05.2010 na temat: Autyzm – diagnoza, nowe metody terapii.

4) dr hab. prof UP M. Korendo Jak rozpoznać zespół Aspergera? Bliżej Przedszkola, kwiecień 2010.